الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

86

پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )

توضيح داده است ، مىفرمايد : « كمال اخلاص براى او ، نفى صفات ممكنات از اوست » ( و كمال الاخلاص له نفى الصّفات عنه ) . به تعبير ديگر ، در مرحلهء قبل ، سخن از اخلاص به طور اجمال بود و در اين جا كه اخلاص به مرحلهء كمال مىرسد ، جنبهء تفصيلى پيدا مىكند و دقيقا روشن مىشود كه براى اخلاص در توحيد بايد هر گونه صفاتى را كه مخلوق دارد از او نفى كرد ، خواه اين صفت ، داشتن اجزاى تركيبى باشد يا غير آن . چه اين كه مىدانيم تمام ممكنات حتى عقول و نفوس مجرّده نيز در واقع مركّبند ( حد اقل تركيبى از وجود و ماهيّت ) حتى مجرّدات ، يعنى موجودات ما فوق مادّه نيز از اين تركيب بر كنار نيستند و امّا موجودات مادّى ، همه داراى اجزاى خارجى مىباشند ، ولى ذات پاك خداوند نه اجزاى خارجى دارد و نه اجزاى عقلى ، نه در خارج قابل تجزيه است و نه در فهم و درك ما ، و كسى كه به اين حقيقت توجّه نكند توحيد خالص را نيافته است و از اين جا روشن مىشود ، اين كه مىفرمايد : كمال توحيدش نفى صفات از اوست ، نه به معناى نفى صفات كماليه است ، چرا كه تمام صفات كمال اعمّ از علم و قدرت و حيات و غير آن همه از آن اوست ، بلكه منظور صفاتى است كه ما هميشه به آنها خو گرفته‌ايم و آنها را شناخته‌ايم يعنى صفات مخلوقات كه همه جا آميخته به نقص است . مخلوقات داراى علم و قدرتند امّا علم و قدرتى ناقص و محدود و آميخته با جهل و ضعف و ناتوانى ، در حالى كه ذات پاك خداوند از چنين علم و قدرتى منزّه است . شاهد گوياى اين سخن گفتارى است كه خود امام ( ع ) در ذيل اين خطبه در بارهء فرشتگان دارد ، مىفرمايد : « لا يتوهّمون ربّهم بالتّصوير و لا يجرون عليه صفات المصنوعين ، آنها هرگز پروردگار خود را با قوّهء وهم تصوير نمىكنند و صفات مخلوقات را براى او قائل نمىشوند » . اضافه بر اين ، صفات مخلوقات هميشه از ذات آنها جداست ، يا به تعبير ديگر